TürkÇe -ki ekinin yazıMı

 

Sevgili Arkadaşlar,
Bazı arkadaşların yazılarında sürekli gördüğüm yazım yanlışları var. Site yönetiminin zaman zaman yapmış olduğu uyarılarda bulunmayan bazı yazım kurallarına değinmek istiyorum. Yazımda bazı bağlaçlarla onlara benzeyen eklerin karıştırıldığını gördüğüm için öncelikle buradan başlamak istiyorum. Zaman zaman bölümler halinde bu konulara değinmek arzusundayım.

(ki) bağlacı ve (-ki) aitlik ekinin yazımının karıştırıldığını görüyorum. Bu karışıklığın olmaması için bağlaç olan (ki) ile ek olan (-ki)'nin ayırdına varılması gerekir. Bunun için aşağıda değinilen özelliklere dikkat edilmesi gerekir.

A. (ki) Bağlacı ve (-ki) Aitlik Ekinin Yazımı:

(ki) bağlacı dilimize Farsça'dan gelmiştir. Kullanıldığı yerlerde de Türkçe'nin sentaksına uygun olmayan, ancak Farsça'nın sentaksına uygun olan cümleler kurulabilmektedir. Cumhuriyet öncesinde kullanılan Osmanlı Türkçesi'nden (Osmanlıca'dan) beri getirdiğimiz alışkanlıkla bazen bu durumun farkına bile varmayız. Örnek: "Ben diyorum ki, Türkçe'mizi kurallarına uygun olarak kullanalım." (Bu cümle Farsça sentaksına uygun olup Türkçe sentaksına uygun değildir.) Aynı cümle Türkçe'nin sentaksına göre "Ben, Türkçe'mizi kurallarına uygun olarak kullanalım, diyorum." şeklinde kurulmalıdır. 

1.(ki) Bağlacının Yazımı:

a) (ki) bağlacı, her zaman yargı bildirmek üzere çekimlenerek yüklem görevi üstlenmiş bir ad veya eylemden sonra kullanılır. Örnek: Ben diyorum ki ... (Burada çekimli bir eylemden sonra kullanılmıştır.) Bu rüzgârdır ki, esintisi hiç eksik olmaz. (Burada çekimli bir addan sonra kullanılmıştır.)

b) (ki) bağlacı sonuna geldiği sözcükten ayrı yazılır. (Yukarıdaki örneklerde yazımı gösterilmiştir.)

c) (ki) bağlacı vurgusuzdur. Bu bağlacın kullanıldığı yerde vurgu, bir önceki sözcüğün son hecesinde yer alır. Dikkat edildiğinde bu durum, bariz bir şekilde fark edilir.

ç) (ki) bağlacı ayrı bir sözcük olup ek değildir. O nedenle bitişik yazılmaz.

d) (ki) bağlacı sonuna geldiği sözcüğün ünlü uymlarına uymaz. (Örnek: Ben diyorum ki...)

e) (ki) bağlacı yazımda (-ki) aitlik eki ile karıştırılmaktadır.

2. (-ki) Aitlik Ekinin Yazımı: Bu ek, bütün ekler gibi Türkçe'dir.

a) (-ki) aitlik eki bitişik yazılır. (Örnek: Sizdeki, onlarınki, sonraki...)

b) (-ki) eki vurguludur. (Vurgulu okunmalıdır.)

c) (-ki) eki bazı sözcüklere doğrudan gelir. (Örnek: önceki, sonraki, öteki, beriki...) Bazı sözcüklere (-ın, -in, -un, -ün) ilgi durumu eki ile birlikte gelir. (Örnek: sizinki, onlarınki, evimizinki...) Bazı sözcüklere de (-da, -de; -ta, -te) bulunma durumu eki ile birlikte gelir. (Örnek: bizdeki, evdeki, pazardaki, sokaktaki...)

ç) (-ki) eki kalın ünlü taşıyan sözcüklerin sonuna geldiğinde ünlü uyumlarına uymaz. (Örnek: baştaki, yoldaki, sonraki...)

d) (-ki) eki sonuna geldiği sözcüğün anlamını değiştirmez, ancak görevini değiştirir. Bu bakımdan yapım eki görevindedir. (Örnek: "Sonra gelirim." cümlesinde "sonra" sözcüğü zarf (belirteç) görevinde bir sözcüktür. "Sonraki (ev)" sıfat tamlamasında sıfat (önad) görevini üstlenir. "Sonraki kalsın." cümlesinde ise zamir (adıl) görevindedir.)

SelamLarım ve sevGiLerimLe ...!

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !